4 . عدم تشكيك در وجود : از فروعات مبحث اشتراك وجود ، مسألهء تشكيك در وجود است . چه پس از پذيرفتن واحد بودن معناى وجود ، اين پرسش مطرح مىشود كه اگر موجودات به يك معنا موجودند ، پس تفاوتهاى آنها از كجا سرچشمه مىگيرد ؟ و اساسا چگونه مىتوان از موجودات متباين و حقايق متغاير ، مفهوم واحد وجود را انتزاع كرد ؟ شمارى از پيروان نظريهء اصالت وجود ، همچون صدر المتألّهين شيرازى ، وجود را - مانند نور حسّى - حقيقتى واحد امّا داراى مراتب مىدانند . مراتبى كه ما به الامتياز در آنها عين ما به الاشتراك است . در مقابل ، پيروان نظريهء اصالت ماهيت و همچنين بيشينهء حكماى مشّاء ، مشكّك بودن وجود را منكرند . در نظام فلسفى حكيم تبريزى نيز « تشكيك در وجود » جايى ندارد . چرا كه وى وجود را مشترك لفظى مىپندارد ، و مشكّك بودن وجود فرع مشترك معنوى بودن آن است . مير قوام الدين در رسالهء تعليقات مىنويسد : و موجود به اين معنى محمول بر او نمىتواند شد ، نه به حمل ذاتي و نه به حمل عرضى ، و نه به تشكيك و نه به تواطؤ . چه تشكيك و تواطؤ ، فرع حمل است و حمل در او نيست مطلقا . « 1 » 5 . تشكيك در ماهيت : پيرامون مسألهء تشكيك در ماهيت و ذاتيات آن ، دو رويكرد اساسى وجود دارد : بيشينهء حكما آن را انكار مىكنند و اندكى بر درستى آن اصرار دارند . مير قوام الدين رويكرد سومى را ارائه مىكند . على رغم آنكه تصريح دارد تشكيك در ذات و ذاتي ممكن نيست ، معتقد است كه برخى از محمولات عرضى مشكّك‌اند . او در رسالهء تعليقات در پايان فصل مستقلّى كه به طور مبسوط به همين مسأله پرداخته ، مىنويسد : پس ثابت شد به برهان قطعى كه ذات و ذاتي و محمولات عرضيه كه مستند به ذات و

--> ( 1 ) . اثر حاضر ، صص 147 - 146 .